Holland is een historische regio in het noorden van Nederland, die tot 1840 bestond als een geheel met Utrecht en Gelderland. Sindsdien is ze opgesplitst in zogeheten „provincies”: Noord-Holland, Zuid-Holland, Friesland (oorspronkelijk Westergo), Groningen en Utrecht.
Binnen deze regio bestaat er echter ook een subregionale indeling. Zo zijn er diverse „Hollands” te onderscheiden: Holland als geheel is holland-casino-groningen.nl voor de meeste Nederlanders niet zo bekend, maar de benamingen Friesland (Groningse dialect) en Groningen verwijzen naar Noord-Nederland.
Het gebied dat we vandaag kennen als Zuid-Holland of in zijn gehele historische betekenis „Noordoost-Nederland” bestond tot de 17de eeuw uit het land van Hollands-Overijssel, waartoe Friesland behoorde. De zogenaamde Westfriezen (Frieslands westelijke regio), inclusief Groningen en Utrecht hadden immers al voordat Friesland formeel bestond een aanzienlijke invloed op deze gebieden.
Tot de middeleeuwen werd Hollands-Overijssel grotendeels door Saksische kolonisten bewoond. De bevolking is er in later eeuwen zeer veranderd doordat het voor Utrecht, dat als enige streek uitgesloten was van Friesland (Groningse dialect) vooral op Holland afstamt. Ook de grenzen tussen Groningen en Noord-Holland zijn door de tijd heen verschillend.
Het concept „Holland” wordt vaak gebruikt in bredere zin om alle gebieden aan te duiden die vroeger onder Holland vielen, maar nu onder Friesland of Groningen ressorteren. Zo kunnen we spreken over het Noordelijk Zuidoosten van Nederland: de regio’s ten noorden en oosten van Utrecht met inbegrip van Gooiland, Nijmegen en Twente.
Vervolgens worden alle gebieden die historisch onder Friesland ressorteerden „Fries” genoemd (zoals Groningen), terwijl de overige regio’s uit Zuid-Nederland Hollands of Utrecht genoemd werden. Bijvoorbeeld: Westfries, Oost-Vlaanderen.
Een specifieke streek die door en voor Noord-Hollanders „Hollands” wordt geheten is Overijssel (deels Fries). Ten noorden van Gooiland vindt men in de provincie Zuid-Holland echter niet het gebied dat bijna steeds als Friesland of Groningen genoemd wordt: Groningse dialecten en Westfriese stammen zijn hier immers opgegaan.
Met behulp van bovenstaande verklaring kan worden geconcludeerd, dat er verschillende Hollanden zijn. Soms gebruiken we het woord „Holland” in de zin van alle gebieden die onder Friesland vallen of ressorteren (zoals Groningen), en soms gebruiken wij ‚t om aan te duiden als Zuidoost-Nederland, ten noorden en oosten van Utrecht.
Het is een feit dat Groningen geen deel uitmaakt van Friesland, maar wel grotendeels met Westfriese dialect gesproken werd. De streek was immers lange tijd geheel aan het westen van Friesland te vinden en vormde toen al een aparte cultuurregio. Zo wordt Groningen nog steeds door inwoners uit Utrecht beschouwd als „Hollands”, terwijl dat niet noodzakelijkerwijs op basis daarvan waarneembaar is.
Als we de meest voor het oog liggende Hollanden analyseren, dan blijkt dat Groningen (Frieslands geheel) tot 1840 was samengevallen met Utrecht en Gelderland. Sindsdien vormt ze een eigen provincie die historisch wordt onderverdeeld in Oost- en West-Groningen.
Van oudsher worden de Hollanden, inclusief Friesland (Groningse dialect) door de meeste Nederlanders gezien als één streek met Noord-Holland. En daarmee niet altijd exact: men spreekt van Hollands-Overijssel waar Frieslands geheel op is afgestemd.
Echter, als we het over Groningen hebben (deels Westfriese stammen) dan valt de term „Hollands” maar zelden te pas. Het westen wordt dan vaak gewoon Oost-Nederland genoemd en Friesland of Utrecht voor Zuidoost- en Noord-Holland.
Tussen Groningen en het gebied dat vroeger Westfries werd geheten, was er in de middeleeuwen een grens. Zo heet het in die tijd het zuidelijke West-Friezen noemen Oosterlief (Ostervel) terwijl Noord-Holland als Fries „Noord-Oost” werd aangeduid.
In de meesten van ons ontbreekt het gevoel dat er diverse Hollanden bestaan. Hierdoor hebben we echter vaak niet in de gaten wat men met dit begrip precies bedoelt. We sluiten hierin aan bij de overige Nederlanders die deze grenzen ook nog nooit gezien hadden.
De verwantschap van Friesland en Groningen kan je terug vinden, maar wanneer men spreekt over het Zuiden dan valt niet steeds te duidelijk af wat bedoeld wordt. De term „Hollands” is immers heel vaak vervuild door het Oosten (Westfriese dialect) of juist Noordelijke delen van West-Vlaanderen.
Natuurlijk, bij de vraag welke Hollanden precies bestaan kan je verschillende uitleg vinden: sommigen gebruiken deze term om alle gebieden onder Friesland aan te duiden. Andere sluiten hierin Noord-Holland in. Ten slotte zullen anderen het Zuidoosten van Nederland (ten noorden en oosten van Utrecht) beschouwen als „Hollands”.
Vanwege de enorme variatie is er geen unaniem antwoord op deze vraag mogelijk. We kunnen echter wel verschillende uitspraken doen.
Frieslands geheel, inbegrepen Groningen ressorteert onder Friesland (Westfriese dialect) en vormt zo een „Holland” ten noorden van Utrecht: „Hollands-Overijssel”. Noordelijk Zuidoosten houdt de regio’s ten noorden en oosten van Utrecht met inbegrip van Nijmegen, Gooiland en Twente.
Binnen dit gebied bestaan er echter ook subregionale indelingen. Zo vind men Westfries (Groningse dialect) tussen Friesland en Groningen. Soms wordt een deel ten noorden van Overijssel Hollands genoemd, soms ten oosten van Noord-Holland: Nijmegen.
Uiteindelijk is er nog geen algemeen gevoel bestaande in welke gebieden men „Hollands” kan bedoelen en waar precies de grenzen liggen. Het voornamste doel hiervan is om niet alleen deze regio’s van hun afwijkende eigenschappen te voorzien maar ook om ze naar alle kanten open te stellen tot verre horizonen.
Hierin past het goed om eerst een beeld te vormen van de huidige situatie en vervolgens verschillende meningen in acht te nemen.